Glokom, halk arasında bilinen ismi ile göz tansiyonu, gözü beyne bağlayan görme siniri hücreleri, retinal ganglion hücrelerinin ölümüne yol açan ilerleyici bir hastalıklar grubudur.
Her ne kadar göz tansiyonu hastalığı olarak bilinse de bazı hastalarda göz tansiyonu yükselmeden glokom (normal basınçlı glokom) oluşabileceği gibi bazı bireylerde ise yüksek göz tansiyonuna rağmen görme siniri hasarı gelişmeyebilir (oküler hipertansiyon). Önemli olan yüksek göz içi basıncının glokom için bir risk faktörü olduğudur.
Görmenin sinsi hırsızı olarak adlandırılmasının sebebi glokomun birçok türünde hiçbir belirti vermeden görme sinirinin hasarlanmasıdır. Oluşan hasar geri döndürülemez geç kalınırsa körlük oluşur. Tanı sadece göz tansiyonu ölçümüyle değil OCT, görme alanı, kornea kalınlığı, gonyoskopi gibi test sonuçlarıyla konulur. Takip ise OCT ve görme alanı progresyon analizi programları ile yapılır.
Glokom, halk arasındaki adı ile göz tansiyonu hastalığı, görme sinirini oluşturan retinal gangliyon hücrelerinin hasar görmesi sonucu ortaya çıkan, önce görme alanının daraldığı ve ileri safhalarda merkezi görmenin de bozulduğu çok sinsi bir hastalıktır. Erken tanı konduğunda görme kaybı neredeyse tüm hastalarda önlenebilir. Ancak tanı gecikirse sinirde oluşan hasar geri dönüşsüzdür ve kalıcı görme kaybı oluşur. Dünyada glokom, katarakt sonrası ikinci körlük nedenidir.
Göz tansiyonu yüksek hastalarda glokom görülmesi ihtimali çok yükseldiği için genellikle göz tansiyonu ve glokom aynı hastalığın ismi olarak kullanılır. Aslında her yüksek göz içi basıncı glokom hastalığına yol açmaz, bu duruma oküler hipertansiyon denir.
Bazen de göz tansiyonu düşük olmasına rağmen optik sinir hasarlanır ve glokom hastalığı ortaya çıkabilmektedir. Bu duruma ise normal basınçlı glokom denir. Bu nedenle glokom hastalığının tanısında sadece göz tansiyonu ölçümü değil, asıl görme sinirinin sağlam olup olmadığının OCT ve görme alanı ile değerlendirilmesi önemlidir.
Hastalarıma hep söylediğim cümle: “Bazı gözler 28-30 mmHg tansiyonlara dayanırken bazı gözler 10 mmHg göz tansiyonu ile hasar görür. O nedenle her bireyin gözü için güvenli göz tansiyonu değeri farklıdır.”
Video: Prof. Dr. Ahmet AkmanGöz Tansiyonu (Glokom) Nedir?Tüm Videolar
Glokomun temel özelliği çoğu hastada ciddi ve geri dönüşsüz görme kaybı oluşana kadar hiçbir belirti vermemesidir. Bunun sebebi glokomda oluşan görme kaybının merkezden değil, çevre görmeden başlaması ve bu nedenle iki göz açıkken hastanın bu kaybı hissetmesinin mümkün olmamasıdır.
Çoğu glokom hastasında göz tansiyonu yavaş yavaş yükseldiği için hastada bir belirti oluşmaz ama her gün görme siniri yavaş yavaş ölür. Hastanın fark ettiği aşama olan merkezi görmenin kaybı başladığında ise iş işten çoktan geçmiştir.
Glokom klasik olarak görmenin sinsi hırsızı olarak adlandırılır. Bu adlandırma sebepsiz değildir, çünkü glokomun en önemli özelliği çok ileri aşamalara kadar hiçbir belirti vermemesidir. Bu nedenle 40 yaş sonrası her birey senede bir kez göz muayenesi olmalı, sadece göz tansiyonu ölçülmesi ile kalınmamalı, OCT yani sinir hücre sayımı yapan tomografi cihazı ile de ölçüm yapılmalıdır. Bu sayede glokom çok erken aşamalarda tanınarak erken tedavisi yapılabilir.
Göz tansiyonu çok hızlı yükselmiş, 40-50 mmHg’ye çıkmışsa gözlerde ve baş bölgesinde ağrı hissedilmesi glokomun belirtilerinden birisidir. Ayrıca ani ve çok yükselen tansiyona bağlı geçici merkez görme kaybı, bulantı, kusma da oluşabilir. Bu durum daha çok akut açı kapanması dediğimiz kapalı açılı glokomların en ağır formunda görülür.
Akut glokom krizi belirtileri ise şunlardır:
Özellikle ülkemizde hastaların büyük bölümü açık açılı glokom hastalarıdır. Açık açılı glokomda göz tansiyonu yavaş yavaş yükseldiğinden hasta genellikle ağrısızdır, yanma, batma, görmede bulanma gibi bir belirti hissetmez. Hatta biz hastalarımıza “Ne belirtiniz olursa olsun muhtemelen glokoma bağlı değildir, göz kuruluğu ya da başka problemlere bağlı belirtileri hissediyorsunuzdur.” deriz.
Glokomun bu kadar belirtisiz bir hastalık olması geç kalınması ve geri dönüşsüz hasarla sonuçlanır. Bu nedenle her bir bireyin göz muayenesinde hem göz tansiyonunun ölçülmesi hem de glokomun etkilediği görme sinirinin OCT denen görme siniri tomografisi ile değerlendirilmesi gerekir.
Glokomun hasta tarafından hissedilecek ilk belirtileri görme alanındaki kayıplar olabilir, ama iki göz görme alanları birbiriyle örtüştüğünden bunun da hissedilmesi çok zordur. Hastalar ancak orta-ileri aşamada belli bir alanı gölgeli gördüklerini hissedebilirler.
Tekrar belirtmek gerekirse glokom hastalarının büyük çoğunluğu, çok çok ileri hasara kadar hiçbir belirti fark etmezler, neredeyse görmeleri tamamen kapanana kadar glokom olduklarının farkında değillerdir.
Glokomun tanısı görme siniri tomografisi OCT sayesinde günümüzde hiçbir zaman olmadığı kadar erken konulabilmektedir. Görme alanı hasarının oluşması görme sinirinin yaklaşık %50’si öldükten sonra oluştuğu için görme alanı hasarı oluştuktan sonra konulacak tanı aslında geç kalınmış bir tanıdır (R). OCT sayesinde biz görme sinirindeki en küçük kayıpları, özellikle de hastayı belli aralıklarla aynı cihazda takip edebilirsek saptayabilmekteyiz.
Burada unutulmaması gereken, glokom göz tansiyonu hastalığı olarak bilinse de aslında göz tansiyonunun sadece bir risk faktörü olduğudur. Hastaların bazıları 28 mmHg tansiyondan ömür boyu zarar görmezken bazıları 10 mmHg gibi düşük tansiyonla görmelerini kaybedebilmektedirler. Bu nedenle önemli olan görme sinirinin muayene edilmesi ve OCT ile görme sinirindeki hasarın erken dönemde anlaşılmasıdır. Ancak göz tansiyonu ölçüldüğünde yüksek çıkması, görme siniri hasarı ve glokom oluşumu için bir risk faktörü olduğu için bu gözler çok daha yakın takip edilmelidirler.
Burada söylenebilecek cümle “Glokomdan korkma, geç kalmaktan kork.” olmalıdır. Ne kadar sinsi bir hastalık olduğunu vurgulamak için söylemek gerekirse binlerce glokom hastası görmüş bir göz hekimi ve bu konunun önde gelen uzmanlarından biri sayılmama rağmen benim bile glokom olsam, testleri yapmadan kendimde glokom olduğunu anlama şansımın bulunmadığını bilmenizi isterim.
Prof. Dr. Ahmet Akman’dan Klinik Not
Glokom takibinde tek bir OCT görüntüsünden çok, aynı hastada zaman içerisinde oluşan değişimi değerlendirerek OCT progresyon analizini önemli buluyorum. Bir OCT’nin kırmızı veya yeşil renkte olması tek başına glokom tanısı koydurmaz. Hastanın optik sinir görüntüsü, retinal sinir lifi tabakası (RNFL) ve maküler ganglion hücre analizi, görme alanı, görme alanı progresyon analizi birlikte değerlendirilmelidir.
Glokom aslında bir hastalıklar topluluğudur. Temelde açık ve kapalı açılı olarak ikiye ayrılır. Ayrıca doğuştan olan konjenital glokom ayrı bir gruptur.
Glokom, görme sinirini oluşturan retinal gangliyon hücrelerinin ölmesidir. Bu ölümün sebebi eski yıllarda, çoğu hastada yükselen göz tansiyonunun optik sinirin kan dolaşımını bozması ve basıncın sinir hücrelerini mekanik olarak ezmesine bağlanırdı.
Ancak günümüzde, sadece bu iki teorinin sinir hasarını açıklayamadığını biliyoruz. Optik sinirin hasar görmesinde, bireyin sinirinin göz tansiyonuna duyarlılığı, yaş, genetik yatkınlık, oküler perfüzyon ve kornea özellikleri rol oynar. Göz tansiyonu en önemli değiştirilebilir risk faktörüdür, yani hasar oluşuyorsa göz tansiyonunu düşürmek en sık uygulanan tedavi yöntemidir. Yüksek IOP yanında yaş, aile öyküsü, miyopi, ince kornea, diyabet, düşük sistemik kan basıncı uluslararası glokom dernekleri tarafından hastalığın gelişimini ve ilerlemesini etkileyebilen risk faktörleri olarak kabul edilmektedir.
Ayrıca göz tansiyonu çok yükselmeden de hastanın kan basıncı, yani kol tansiyonu düşükse göze az kan geleceği ve perfüzyon basıncı düşük olacağı için normal basınçlı glokom oluşur.
Göz tansiyonu, bir balona benzeyen gözümüzün bütünlüğünü ve hayatiyetini koruyabilmesi için içinde yapılan aköz isimli sıvının yarattığı basınçtır. Bu sıvı bir bölgeden yapılırken diğer bir bölgeden de göz dışına çıkar ve kana karışır.
Göz tansiyonu, genellikle bu dışa akım sisteminin bozulması sonucu yükselir, yani yapılan sıvı sabitken dışarı çıkan sıvı azalır. Bunun sonucunda göz içi basıncı, yani göz tansiyonu yükselir.
Toplumda ortalama göz tansiyonu 21 mmHg'nin altındadır, ancak bu sayı tek başına bir şey ifade etmez. Kornea kalınlığı, geçirilmiş göz ameliyatları ve bireysel sinir dayanıklılığı bu değeri değiştirir.
Önemli olan nokta şu: bazı hastalarda 10 mmHg'de bile hasar oluşurken, bazı hastalar 25-30 mmHg basınca hiçbir zarar görmeden dayanabilir. Yani "yüksek tansiyon = glokom" formülü yanlıştır. Asıl belirleyici, o bireyin görme sinirinin taşıyabildiği basınç düzeyidir.
Bu nedenle güvenilir ölçüm yöntemi de kritiktir. Havalı göz tansiyonu ölçüm cihazları yalnızca tarama amaçlıdır ve hataya açıktır. Altın standart, göze sarı boya damlatılıp mavi ışıklı cihazla yapılan aplanasyon tonometresi ölçümüdür. Bu yöntemi kullanmayan merkezlerde glokom takibi eksik kalır.
Göze hava üfleyen cihazlarla yapılan ölçümlerle kesinlikle glokom tanısı konulmamalıdır. Bunun sebebi, hava üfleyen cihazın verdiği rahatsızlıkla hastanın milim geri kaçması ölçüm değerini 5-10 mmHg yüksek çıkarabilmesidir. Bu durumda hastada aslında yüksek olmayan göz tansiyonu, alet ölçüm hatasına bağlı yüksek çıkmakta ve olmayan bir glokom tanısı konabilmektedir.
Göz tansiyonunu tam olarak ölçmek mümkün değildir. Çünkü bu ancak göz içine bir iğne sokularak ve manometreye bağlanarak yapılabilir; pratikte mümkün değildir. Ancak birkaç farklı yöntemle göz küresinin dışından göz içi basıncı indirekt olarak ölçülür.
En sık kullanılan yöntem, air-puff denen göze hava üfleyen cihazdır. Bu cihaz kolay ölçüm sağlasa da temelde sadece bir tarama cihazıdır. Asıl cihaz, glokom hastalarının tanı ve takibinde kullanılması şart olan, göze damla damlatılarak mavi ışık ile ölçüm yapan aplanasyon tonometresidir. Bu cihaz, göz tansiyonu ölçümündeki en hassas cihazdır ve hata yapma ihtimali havalı cihaza göre çok düşüktür.
Kliniğimizde sık sık başka merkezde sadece havalı cihazla ölçümü yüksek çıktığı için gereksiz yere glokom tanısı almış ve yan etkileri olan glokom ilaçları kullanan hastalara rastlamaktayız. Bu tür hataların önüne geçmenin yolu göz tansiyonu ölçümlerinin gerçek cihazla yapılmasıdır.
Prof. Dr. Ahmet Akman, gereken tüm glokom hastalarında göz tansiyonunu aplanasyon tonometresi, yani doktor tarafından kullanılan gerçek cihazla kendisi ölçmektedir. Havalı cihazı sadece aplanasyon ölçümlerinin sağlaması olarak kullanmaktayız.
Glokom, görme sinirini etkileyen bir hastalıktır; bu nedenle tanı ve tedavisinde en önemli testler görme sinirinin yapısını ve fonksiyonunu gösteren testlerdir.
Glokom tanısı tek bir testle konulmaz. Göz içi basıncı ölçümü, gözün anatomik yapısının değerlendirilmesi, görme sinirinin klinik muayenesi, OCT cihazı ile RNFL ve maküler ganglion sinir analizi, görme alanı testi, gonyoskopi, kornea kalınlık ölçümü gibi testler ile doktorunuzun değerlendirmesi birleşerek tanı konulur. Tanı için beyin MR, 24 saat sistemik kan basıncı ölçümü gibi bazı göz dışı testlere de ihtiyaç duyulabilir.
Ancak tanım olarak glokom hastalığı optik sinir hücre hasarı demek olduğu için, bu sinirin yapısal hasarını ölçen OCT ve sinirin fonksiyonunu ölçen görme alanı testleri tanı ve takipteki en önemli testlerdir. Göz tansiyonu ölçümleri bu testlerdeki hasarın sebebini anlamamıza yararken, yukarıda anlatılan diğer testlerin çoğu glokomun tipinin ve derecesinin anlaşılmasını sağlarlar. Sonuç olarak, glokom tanısı temel olarak OCT ve görme alanı testlerinin birlikte yapılmasıyla konulur. Daha sonra glokomun tipi, göz doktorunun yapacağı biyomikroskopik muayene ile belirlenir; böylece açık açılı mı, kapalı açılı mı, primer mi, sekonder mi olduğu anlaşılır.
Prof. Dr. Ahmet Akman’dan Klinik Not
21 mmHg neden sınırlı bir sınır değildir? Göz tansiyonu değeri olarak 21 mmHg, istatistiksel çalışmalar sonucunda toplum ortalamasının iki standart sapma üstündeki değer olarak ortaya çıkmıştır. Ancak her bir bireyin gözü farklı olduğu ve her gözün de göz tansiyonuna direncinin farklı değerlerde olduğu dikkate alınarak, sadece göz içi basıncının 21 mmHg altında ya da üstünde olması glokomu olup olmadığının kanıtı değildir. Önemli olan görme sinirinde hasar olup olmadığıdır. Hasar varsa tansiyon düşükse bile hasta glokomdur. Hasar oluşturmayan 21 mmHg üzerindeki göz tansiyonlarına glokom değil, oküler hipertansiyon denilir. Bu hastaların zaman içinde hasar geliştirip glokoma dönüşüp dönüşmeyeceği progresyon analizi testleriyle yapılan takiple anlaşılır.
OCT glokom tanısındaki en önemli yapısal test olsa da tek başına yeterli değildir. Ayrıca OCT cihazı çıktılarının doktor tarafından değerlendirilmesi büyük önem taşır. Çünkü çekim problemleri, insanlar arası anatomik farklılıklar ve diğer artefaktlar cihazın sonuçlarını yanıltabilir. Bu duruma yeşil hastalık denir. Yani glokom varken OCT normal çıkabilir. Bu sebeple her hasta görme siniri muayenesi ve görme alanı testi yapılmalı ve OCT bu testlerle paralel olarak değerlendirilmelidir (5, 6).
OCT (Optik Koherens Tomografi) testi, sinirlerdeki yapısal hasarı erken dönemde yüksek hassasiyetle gösteren en önemli testtir. Glokomun erken dönemlerinde bozulma çoğunlukla yalnızca OCT ile saptanır. Bir diğer önemli test ise görme alanı testidir; bu test çevresel görmeyi ölçer ve glokomun orta evrelerinden itibaren fonksiyonel kaybı gösterir.
Glokomda en önemli risk faktörlerinden biri olan göz tansiyonu da mutlaka ölçülmelidir. Göz tansiyonunu ölçen cihazlara tonometre denir. Bunların en sık kullanılanları, hemşire veya teknisyenler tarafından uygulanabilen ve hava üfleyen air-puff tonometrelerdir. Air-puff tonometreler glokom taraması için uygundur; ancak tanı ve takibinde daha güvenilir olan aplanasyon tonometresi tercih edilir. Bu yöntemde göze uyuşturucu damla damlatılır ve sarı boya ile mavi ışık kullanılarak ölçüm yapılır.
Çocuklarda, yaşlılarda veya özel durumlarda göz tansiyonu portatif tonometreler ile de ölçülebilir.
OCT cihazları, görme sinirini üç boyutlu olarak görüntülediğinden, eskiden kullanılan stereo fotoğrafların önemini azaltmıştır. Ayrıca, glokomun açık açılı mı yoksa kapalı açılı mı olduğunu anlamak için gonyoskopi yapılır; bu işlemde gözün ön segmenti, içinde aynalar bulunan özel bir kontak lensle incelenir.
Sonuç olarak glokom tanısı OCT, görme alanı testi, göz ön segment muayenesi ve göz tansiyonu ölçümü ile konulur ve takibi bu testlerin belirli aralıklarla tekrarlanmasıyla yapılır. Glokom bir takip hastalığıdır, bu nedenle hastaların sık yaptığı en büyük hatalardan biri doktor veya hastane değiştirmektir.
Farklı marka OCT cihazlarının ölçüm algoritmaları ve normatif veri tabanları birbirinden farklı olduğu için progresyon analizi yapmak mümkün olmamaktadır. Progresyon analizinin yapılabilmesinin tek yolu, hasta ölçüm bilgilerinin hep aynı cihaza yüklenmesidir. Aynı marka farklı iki cihazda dahi alınan ölçümler, cihazlar arasında doğrudan bilgisayar bağlantısı yoksa progresyon analizi yapılamaz. Takipte en önemli gelişme olan progresyon analizi sadece aynı cihazda yapılan ölçümlerde mümkündür. Progresyon, yani bozulma varsa göz tansiyonu daha fazla düşürülmelidir; testler bozulmuyorsa ilave tedavi gerekmez.
Yakın zamana kadar mümkün olmayan evde tansiyon ölçümü, yeni bir teknoloji ile mümkün olmuştur. Ancak bu cihaz oldukça pahalı bir cihazdır. Hastanın kendisi ölçüm yapabilir ve sonuçlar doktoruna bilgisayardan ulaşır. Ülkemizde de bulunan bu cihazı satın alan hastalar vardır.
Unutulmaması gereken, her gün her dakika tansiyon ölçmeye gerek olmadığıdır. Asıl önemli olan doktorunuzun yaptığı sinir değerlendirme testleri olan OCT ve görme alanı testleridir. Bunlar bozuluyorsa zaten doktor göz tansiyonunun kötü gittiğini anlarken, hasar durmuş, ilerlemiyorsa göz tansiyonunun iyi gittiğini anlar.
Yukarıda belirttiğimiz gibi tek bir hastalıktan çok, birçok farklı hastalığın genel adıdır. Glokom, doğuştan itibaren görülebilse de genellikle 40-50 yaşlardan sonra ortaya çıkar.
Diğer göz hastalıklarının aksine merkezi görme en son safhaya kadar korunduğundan hasta gittikçe daralan görme alanı kaybını fark etmez, son aşamaya gelinceye kadar herhangi bir belirti vermediğinden, görmenin sinsi hırsızı olarak adlandırılır.
Görme sinirinin değerlendirilmesi kliniğimizde de en son teknoloji modelleri bulunan OCT cihazı ve görme alanı testi ile değerlendirilir. Bu konulardaki ayrıntılı bilgiye YouTube sayfamızdan da ulaşabilirsiniz. Prof. Dr. Ahmet Akman YouTube Kanalı ▶
G1: Normal Göz Siniri / G2: Hasarlı Göz Siniri
Hastalığın erken dönemlerinde göz siniri tomografisi “optic coherence tomografi”, kısa adıyla OCT kullanılırken, ileri dönemlerinde görme alanı testi yapılması önemlidir. Prof. Dr. Ahmet Akman Ankara’da göz tansiyonu ve glokom hastalığı konusunda uzun yıllardır hastalarına hizmet vermektedir.
Prof. Dr. Ahmet Akman’ın Ankara Söğütözü’nde bulunan muayenehanesinde, göz tansiyonu ve glokom hastalığı tanısında ve takibinde kullanılan en gelişmiş cihazlar olan Zeiss Cirrus 5000 OCT cihazı ve Humphrey HFA3 görme alanı cihazı, diğer modern göz muayene cihazlarına ek olarak bulunmaktadır.
Bu sayfanın tıbbi içeriği neden güvenilirdir?
Prof. Dr. Ahmet Akman, ABD ve Avrupa’da yayınlanmış, glokomda OCT hakkındaki dünyadaki ilk kitabın yazarıdır ve 2019’dan beri Amerika’da her yıl düzenlenen Amerikan Göz Akademisi Kongresi’nde tüm dünyadan gelen doktorlara glokomda OCT’nin nasıl kullanılacağı hakkında kurs vermektedir. Amerikan Göz Akademisi Kongresi dünyanın en büyük, en prestijli göz kongresidir. Dünyadaki körlük nedenleri arasında ikinci sırada bulunan glokom hastalığının tanısı erken dönemde konulduğunda damlalar ile tedavisi mümkündür.
Günümüzdeki tedavi yöntemleri sayesinde tanısı erken konulmuş glokom hastalarının görme kaybından korkmasına gerek yoktur. Ancak hiç unutulmaması gereken nokta, glokom hastalığı tanısı konulduktan sonra takibin çok önemli olduğudur.
Tedavinin yeterli olup olmadığının anlaşılması ancak zaman içinde yapılan OCT testleri ve görme alanlarının birbirleriyle karşılaştırılması ile mümkündür. Bu iki cihazın içinde bulunan değişim programları, yapısal ve fonksiyonel değişiklikleri ilk günkü testlerle karşılaştırmakta ve görme sinirinde bir kayıp yaşanıyorsa bunu doktora bildirmektedirler. Bu nedenle bu testlerin her zaman aynı doktor tarafından ve aynı cihazlarda yapılması gerekmektedir.
Resimlerin açıklaması: Hastanın tek OCT’sine bakılarak hasar anlaşılamazken, progresyon analizi yapıldığında sinirdeki kayıpları OCT cihazı net bir şekilde göstermektedir.
Aynı marka cihazlar olsa bile, farklı zamanlarda yapılmış farklı testlerin karşılaştırılması, cihazlar içinde bilgiler bulunmadığından, mümkün değildir.
Bu sebeple glokom hastasının ömür boyu güveneceği glokom uzmanının takibine girmesi ve takibini aksatmadan aynı merkezde aynı doktor tarafından yapılması gerekmektedir.
Prof. Dr. Ahmet Akman takip ettiği hastalarının 1996 yılından beri olan tüm OCT (Göz Tomografisi) görüntülerini arşivinde bulundurmaktadır.
Prof. Dr. Ahmet Akman Ankara’daki göz muayenehanesinde glokom hastalarının tanı, takip ve tedavisinde 25 yıllık tecrübesi, modern OCT ve görme alanı ile hizmet vermektedir.
Glokom, diğer bir adı ile göz tansiyonunun tipleri, temelde üç hastalık grubundan oluşmaktadır.
Açık açılı glokom farklı alt gruplardan oluşabilir. Ancak tümünün ortak özelliği, nispeten yavaş ve sinsi seyretmeleridir. Hastalar gözlerindeki bozulmayı fark edemediğinden hastalık çok ileri safhalara ulaşıp körlük seviyesine yaklaşana kadar hiçbir belirti hissetmeyebilirler.
Bu sebeple 40 yaşından itibaren düzenli aralıklarla göz muayenesine gitmeleri ve doktorlarına hem göz tansiyonu değerleri hem de görme sinirlerinde glokom şüphesi uyandıracak değişikliklerin olup olmadığını sormaları gerekmektedir.
Kapalı açılı glokomlar, anatomik olarak gözün ön odacığının dar olması sonucu ortaya çıkarlar. Bu tür gözlerde stres, uzun süre karanlıkta oturmak ya da göz muayenesinde damlatılan büyütücü damlalar sebebiyle glokom krizi gelişebilir.
Göz tansiyonu aniden 50 mmHg üzerine çıkar, gözde yoğun ağrı, görme, bulanıklığı, bulantı, kusma gibi belirtilerle hızla kaybedilir. Dar açılı gözler, göz doktoru tarafından erken fark edildiğinde lazerle yapılacak basit bir işlem bu riski ortadan kaldırırken hastanın hayat boyu görmesini korunur.
Dar açılı gözlerde glokom krizine yol açabilen bir başka faktör de kullanılan çeşitli ilaçlardır. Bu sebeple özellikle alerji ve grip ilaçları olmak üzere, prospektüsünde glokom ile ilgili uyarı olan ilaçlar bu tür hastalar tarafından göz doktoruna sorulmadan kullanılmamalıdır.
Doğuştan ortaya çıkan glokomlar ya da konjenital glokomlar, en ciddi körlük sebeplerindendir. Erken dönemde fark edilmeleri ve çok acilen ameliyat edilerek tedavi edilmeleri gerekir.
Özellikle akraba evlilikleri doğumsal glokomların daha sık görülmesine sebep olmaktadır. Bunun sebebi hastalığın kalıtsal geçişidir. Ancak ailede olmasa da bazı bebeklerde konjenital glokom ortaya çıkabilmektedir. Konjenital glokomun en önemli belirtileri, bebekteki ışık hassasiyeti, göz sulanması ve göz küresinin gittikçe büyümesidir.
Oküler hipertansiyon, glokom hastalığı oluşmadan göz tansiyonunun yüksek ölçülmesidir. Bu hastalar glokom hastalığı geliştirme riski yüksek olsa da hepsinde görme siniri hasarı oluşmamaktadır.
Oküler hipertansiyonu olan hastalar göz doktoru tarafından OCT testi ile belli aralıklarla takip edilmelidirler. Bu sayede gereksiz ilaç kullanımının önüne geçilir, görme sinirinde hasar oluşması saptandığında vakit kaybetmeden ilaç kullanımına başlanır. Ancak bazı hastalarda göz tansiyonu çok yüksek ise, başka göz problemleri varsa, yaş ve aile öyküsü de dikkate alınarak görme sinirinde hasar olmasa da hasar riski yüksek olduğu için koruyucu amaçla ilaç başlanabilir.
Glokom, görme sinirini etkileyen kronik bir hastalık olup tedavi ve takibi ömür boyu sürer. Temel amaç, göz içi basıncını (intraoküler basınç, IOP) kontrol altında tutarak sinir hasarının ilerlemesini önlemektir. Glokom tedavisinde kullanılan yöntemler genellikle üç başlıkta toplanır: ilaç tedavisi, lazer tedavileri ve cerrahi müdahaleler.
Glokom tedavisinin ilk basamağı genellikle göz damlalarıdır. Bu damlalar ya göz içi sıvısının üretimini azaltır (beta blokerler, karbonik anhidraz inhibitörleri) ya da sıvının drenajını artırır (prostaglandin analogları, alfa agonistler). İlaç tedavisi, erken evre glokomda sinir hasarını durdurmak ve görmeyi korumak için oldukça etkilidir. Düzenli kullanım, hastalığın ilerlemesini önemli ölçüde yavaşlatır.
İlaç tedavisine yetersiz yanıt alınması durumunda lazer yöntemleri devreye girer. Trabekülotomi lazeri (selective laser trabeculoplasty, SLT) açık açılı glokomda sıvı drenajını artırarak göz içi basıncını düşürür. Kapalı açılı glokomda ise laser iridotomi ile akut açı kapanması atağının önlenmesi amaçlanır. Lazer tedavilerinin avantajı, damla kullanımını azaltabilmesi ve cerrahiye geçişi geciktirebilmesidir.
Özellikle SLT son yıllarda yüksek etkinliği ve yan etkisi olmaması nedeniyle çok popüler olmuştur (7, 8). Açık açılı glokom ve bazı oküler hipertansiyon hastalarında selektif lazer trabeküloplasti (SLT),göz içi basıncını düşürmek amacıyla ilk tedavi seçeneklerinden biri olarak veya damla tedavisine ek olarak uygulanabilir. SLT bazı hastalarda damla ihtiyacını azaltabilir veya damlaya başlanmasını geciktirebilir.
SLT sayesinde ilaç tedavisi ihtiyacının azalması ve ortadan kalkması hastaları ilaçların yarattığı ciddi yan etkilerden korur.
Prof. Dr. Ahmet Akman da kişisel deneyimi olarak uygun her hastada SLT’nin ilaçtan önce ilk seçenek olmasını önermektedir. SLT uygulaması 3 dakika civarında süren, ağrısız, güvenli bir lazer uygulamasıdır. Kliniğimizde SLT lazer cihazı mevcut olup gerektiğinde muayene sonrasında hemen uygulanabilmektedir.
İlaç ve lazer tedavisine rağmen göz içi basıncı hedef seviyeye indirilemezse cerrahi yöntemler uygulanır. Bu yöntemler sıvının gözden daha etkin şekilde dışa akmasını sağlar. Yaygın cerrahi teknikler arasında trabekülektomi, tüp implantları ve minimal invaziv glokom cerrahileri (MIGS) bulunur. Cerrahi başarı, hastanın takibi ve göz içi basıncının kontrolü ile doğrudan ilişkilidir.
Glokom tedavisi yalnızca uygulanan yönteme değil, düzenli takip ve sinir fonksiyonunun izlenmesine dayanır. OCT ve görme alanı testleri belirli aralıklarla tekrarlanarak sinir hasarının ilerleyip ilerlemediği kontrol edilir. Erken tanı konulmuş bir glokom hastası, uzman bir göz doktorunun gözetiminde yaşam boyu görme kaybı yaşamadan sağlıklı bir görme fonksiyonunu sürdürebilir.
Tedaviye geç başlanması, düzensiz damla kullanımı veya takiplerin aksatılması glokomun en tehlikeli sonucuna, yani geri dönüşsüz körlüğe yol açabilir. Bu nedenle tedaviye erken başlanması ve hastalığın progresyonunun yakından izlenmesi hayati öneme sahiptir. Glokom Tedavisi ▶ sayfamızı inceleyerek daha ayrıntılı bilgi alabilirsiniz.
Video: Prof. Dr. Ahmet AkmanGlokomu Tedavi Eden Yeni Lazer Çıktı Mı? Gerçekleri Anlatıyorum!Tüm Videolar
Glokom görme siniri hücrelerinin ölümü sonucu oluşur. Göz tansiyonu yükseldikçe bu risk artar ancak tek başına her bir birey için normal bir göz tansiyonu değeri yoktur. Bazı gözler 10 mmHg göz içi basıncı ile glokom olurken, bazı gözlerde ortalama üstündeki 26-28 mmHg basınçlarla bile glokom gelişmeyebilir. Sonuç olarak bir bireyin glokom hasarı geliştireceği göz tansiyonu değeri o bireyin göz ve damarsal özelliklerine göre çok değişkendir.
Olur, buna normal basınçlı glokom denilir. Toplum ortalaması olan 21 mmHg altında göz sinir hasarı oluşuyorsa bunun sistemik hipertansiyon gibi altta yatan başka bir sebebi vardır. Ayrıca normal basınçlı glokom tanısı tek gözde konulan her hastada beyin MR çekilerek glokomu taklit edebilecek damar bozuklukları ve tümörler ekarte edilmelidir.
Görme siniri hasarı her birey için birçok farklı faktörle bağlantılı olarak geliştiği için bazı hastalar için tehlikeliyken bazı hastalar için tehlikeli olmayabilir. Bu durum yapılacak göz muayenesi, göz tomografisi ve görme alanı testleriyle her bir birey için kişisel olarak belirlenmelidir.
Hayır, bazı durumlarda görme siniri hasarını OCT göstermeyebilir. Buna yeşil hastalık denir. Aslında görme sinirinde hasar vardır ancak OCT bu hasarı gösterememektedir. Görme alanı testi bu hastalarda hasarı belirlemek için kullanılır.
Her ikisi de glokom takibinde çok önemlidir. OCT sinirin hücre sayısındaki azalmayı gösterirken, görme alanı kalan hücrelerin nasıl fonksiyon gösterdiğini bize anlatır. Ayrıca erken glokomda OCT bozulurken görme alanı normal bulunabilir. Ancak ileri glokomda OCT (taban etkisi) artık bozulamayacak kadar kötüleşmişken hastanın takibi görme alanındaki parametrelere göre yapılır.
Aynı cihazda belli aralıklarla çekilen OCT ve görme alanı testlerini karşılaştıran progresyon analizi programları ile anlaşılır. Bu programlar sinirde oluşan yeni hasarı bize kolaylıkla göstermektedir.
Özellikle açık açılı gözlerde SLT damla yerine uygulanabilir. Bazı hastalarda SLT sayesinde damla tamamen bırakılabilir. SLT, yan etki profili açısından damlalara göre çok daha güvenli, aynı zamanda da sağlık ekonomisi açısından çok daha uygun bir tedavi yöntemidir (4, 5).
Genel yanlış bilgi, glokom ilaçlarını bir kere başlayınca bırakılamayacağıdır. Glokomu olan hastalarda göz tansiyonunu eğer damlalarla düşürüyorsak ömür boyu kullanırız çünkü damlayı kullanmadığımız gün göz tansiyonu yükselir. Ancak SLT lazer uyguladığımızda, katarakt ameliyatı yaptığımızda ya da gereken hastalarda glokom ameliyatı yaptığımızda göz tansiyonunu bu yöntemler düşüreceği için damlalar kesilebilir. Sonuç olarak glokom ilaçları alışkanlık, bağımlılık yapan ilaçlar değildir. Aynı ağızdan alınan hipertansiyon hapları gibi sadece alındığı gün etkili olan ilaçlar oldukları için hastalığın tedavisinde ömür boyu kullanılmaları gerekir.
Hayır, glokom ameliyatları göz tansiyonunu düşürmek ve yeni hasarı önlemek için yapılırlar. Oluşmuş hasar, yani ölmüş sinir hücrelerini yeniden canlandırabilen bir tıbbi yöntem günümüzde yoktur. Ancak tansiyonu yüksek hastalarda ameliyatla tansiyonu hızlıca düşürmek, ölmemiş ama hastalanmış sinir hücrelerinin yeniden fonksiyon kazanıp çalışır hâle gelebilmelerini sağlayabilir.
Ailedeki glokomun genetik bir tür olup olmadığını anlamak önemlidir. Eğer ailede çok sayıda bireyde glokom varsa büyük ihtimal bu genetik glokom türlerindendir ve bu hastalar eğer gözleri normalse yılda bir glokom muayenesi olmaları lazımdır. İlk muayene de hastanın yaşına bakılmaksızın şu anki durumunu belirlemek için yapılmalıdır. Ailede çok sayıda bireyde yoksa standart olarak Dünya Sağlık Örgütünün önerilerine uyularak 45 yaştan sonra senede bir glokom muayenesi olmakta fayda vardır.
Evet, olabilir. Hatta glokom hastalarında katarakt ameliyatı çok gecikmeden kataraktın erken safhalarında yapılmalıdır. Katarakt ameliyatı göz tansiyonunu 2-3 mm civarında düşürdüğü için glokomu olan hastalarda hem görme sinirinin korunmasına faydası olmakta hem de görme artmaktadır. Ayrıca dar açılı gözlerde katarakt ameliyatı yapılarak tansiyonun yükselmesine sebep olan dar açı problemi de çözülür.
Evet, göz tansiyonu gün içinde çeşitli oynamalar gösterir ancak her bireyde bu ritim farklı olabilir. Buna diurnal göz tansiyonu ritmi denir. Çoğu hastada yattığımızda oluşan yer çekimi etkisi nedeniyle göz tansiyonu özellikle sabaha karşı en yüksek düzeylerine gelir. Gün içinde ayakta durduğumuz için biraz da yer çekimi etkisiyle göz tansiyonu bir miktar aşağı düşer. Glokom hastalarında bu diurnal ritmin bozulduğunu, günün farklı saatlerinde göz tansiyonunda yükselmeler olabildiğini bilmekteyiz.
Başlangıçta genellikle belirgin bir şikâyet olmaz; zamanla çevresel (yan) görüşte kör noktalar oluşur ve ilerledikçe tünel görüşe dönüşebilir.
Oluşan optik sinir hasarı geri döndürülemez; tedavi ilerlemeyi yavaşlatmayı veya durdurmayı hedefler.
Çoğu tip 40 yaş sonrasında daha sık görülür, ancak bazı tipler doğuştan veya daha erken yaşlarda da ortaya çıkabilir.
Tedavi edilmezse görme kaybı zamanla ilerleyebilir; süre kişiden kişiye değişir, bazı hastalarda birkaç yıl içinde ciddi kayıp gelişebilir.
Uzun süre yüksek kalan basınç optik sinire zarar verebilir; görme alanı daralabilir ve tedavi edilmezse görme kaybı ilerleyebilir.
Damla, lazer veya cerrahi ile basınç düşürülebilir; düzenli egzersiz ve sağlıklı yaşam tarzı destekleyici olabilir.
Göz içi basıncı evde ancak pahalı aletlerle ölçülebilir. Pratikte göz doktorunun ölçmesi çok daha anlamlıdır; tanı ve takip için göz hekimi muayenesi gerekir.
Aile öyküsü, ileri yaş, diyabet, yüksek tansiyon, uzun süreli kortikosteroid kullanımı, göz travması veya cerrahisi riski artırabilir.
Düzenli göz muayenesi ve doktor önerilerine uyum, glokoma karşı korunmada önemli adımlardır.
OCT Göz Tomografisi
Glokom Muayenesi
Glokom Kitabı
Amerikan Göz Akademisi Kongresi
Göz Tansiyonu
Göz Tansiyonu
Göz Tansiyonu
Göz Tansiyonu
Detaylı bilgi, danışma veya randevu için hemen bizi arayabilirsiniz.
İletişim BilgileriProf. Dr. Ahmet AkmanGöz Sağlığı ve Hastalıkları Uzmanı
YORUMLAR
Hakkımda
İletişim